Το European Academies Science Advisory Council (EASAC), στο οποίο συμμετέχει ως πλήρες μέλος η Κυπριακή Ακαδημία Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών, δημοσίευσε νέα Έκθεση-Επιστημονική Ανάλυση με τίτλο: Opportunities in Nature Restoration. Η Έκθεση υποδεικνύει πώς η αποκατάσταση της φύσης αποτελεί στρατηγική επένδυση για την ασφάλεια, την ευημερία και την οικολογική σταθερότητα της Ευρώπης. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενο κόστος ζημιών που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, εντεινόμενες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά και ανανεωμένες συζητήσεις γύρω από την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια. Η πλήρης εφαρμογή του Κανονισμού της ΕΕ για την Αποκατάσταση της Φύσης (2024/1991) αποτελεί στρατηγική επένδυση για την υγεία, την ασφάλεια και την οικονομική ανθεκτικότητα της Ευρώπης – και όχι απλώς μια νομική υποχρέωση.
Η Ανάλυση εντοπίζει πως το εκτιμώμενο κόστος αποκατάστασης των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων της Ευρώπης – περίπου 150 δισ. ευρώ αντισταθμίζεται από οφέλη τουλάχιστον δέκα φορές μεγαλύτερα, μέσω της αποφυγής απωλειών από φυσικές καταστροφές, της βελτίωσης της δημόσιας υγείας, της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας στο κλίμα και της ενδυνάμωσης της επισιτιστικής και υδατικής ασφάλειας. Η αποκατάσταση της φύσης δεν είναι περιβαλλοντική πολυτέλεια. Είναι βασική διαχείριση κινδύνου και προληπτική επένδυση. Τα φυσικά συστήματα της Ευρώπης είναι ήδη σοβαρά υποβαθμισμένα. Μόνο το 1,4% των ευρωπαϊκών δασών παραμένει ανέγγιχτο, ενώ μόλις το 3,3% της γης υφίσταται ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση. Αυτές οι απώλειες συνδέονται άμεσα με την αύξηση των ζημιών από πλημμύρες, τη μείωση της γονιμότητας των εδαφών, την αποδυνάμωση των δασικών απορροφητήρων άνθρακα και τον αυξανόμενο κίνδυνο πυρκαγιών.
Τα οικονομικά μοντέλα που αντιμετωπίζουν τη φύση ως αναλώσιμη δεν αντανακλούν πλέον τα επιστημονικά δεδομένα. Τα υγιή οικοσυστήματα στηρίζουν την οικονομία μας. Προστατεύουν τις υποδομές, σταθεροποιούν τα συστήματα τροφίμων και μειώνουν τις δημόσιες δαπάνες για αντιμετώπιση καταστροφών και υγειονομική περίθαλψη. Η αγνόηση επομένως, του οικονομικού ρόλου της φύσης αποτελεί σοβαρό οικονομικό και στρατηγικό λάθος. Όταν τα οικοσυστήματα καταρρέουν, το κόστος το επωμίζονται οι πολίτες, οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι κυβερνήσεις.
Η Ανάλυση προσδιορίζει άμεσες και υψηλού αντίκτυπου δράσεις αποκατάστασης σε τρία βασικά οικοσυστήματα:
- Αγροτικά τοπία. Η αναγεννητική γεωργία μπορεί να αποκαταστήσει την οργανική ύλη του εδάφους, τη βιοποικιλότητα, την κατακράτηση νερού και την ανθεκτικότητα στο κλίμα, διατηρώντας παράλληλα τις αποδόσεις. Προτεραιότητες περιλαμβάνουν διαφοροποιημένες αμειψισπορές και συγκαλλιέργειες, καλυπτικές και πολυετείς καλλιέργειες, μειωμένη άροση, αγροδασοπονία, στοιχεία τοπίου και ολοκληρωμένη διαχείριση επιβλαβών οργανισμών. Οι πολιτικές θα πρέπει να επιβραβεύουν μετρήσιμα αποτελέσματα, όπως η αποθήκευση άνθρακα στο έδαφος, η ενίσχυση της βιοποικιλότητας και η βελτίωση της ρύθμισης των υδάτων.
- Δάση. Η ικανότητα των δασών να απορροφούν άνθρακα αποδυναμώνεται λόγω της κλιματικής πίεσης και της εντατικής υλοτομίας. Η δασοπονία κοντά στη φύση, τα μικτά είδη και ηλικίες δέντρων, η προστασία των οικοτόπων και η διαχείριση καυσίμων σε επίπεδο τοπίου μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο πυρκαγιών και να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα. Τα κίνητρα για βιοενέργεια θα πρέπει να δίνουν προτεραιότητα σε πραγματικά υπολείμματα και στη διαδοχική χρήση της βιομάζας, ενώ η αποκατάσταση των αποθεμάτων άνθρακα στα δάση είναι απαραίτητη για την επίτευξη των στόχων σχετικά με τη χρήση γης και τη δασοπονία.
- Τυρφώνες. Η επαναύγρανση αποστραγγισμένων τυρφώνων μπορεί να μειώσει σημαντικά τις εκπομπές, να περιορίσει τον κίνδυνο πυρκαγιών, να βελτιώσει την κατακράτηση νερού και να αποκαταστήσει τη βιοποικιλότητα.
Αναδεικνύονται τρία βασικά μηνύματα:
- Αντιμετωπίστε και χρηματοδοτήστε τη φύση ως στρατηγικό πόρο. Τα φυσικά περιουσιακά στοιχεία της Ευρώπης — εδάφη, βιομάζα, τυρφώνες, υγρότοποι, ποτάμια και θαλάσσια οικοσυστήματα — είναι ουσιώδη για την αποθήκευση άνθρακα, τη ρύθμιση των υδάτων, τη βιοποικιλότητα και την επισιτιστική και ενεργειακή ασφάλεια. Αυτά τα στοιχεία πρέπει να αναγνωρίζονται, να μετρώνται και να χρηματοδοτούνται συστηματικά ως στρατηγικές προτεραιότητες.
- Εξασφαλίστε διατομεακή συνοχή πολιτικών και διακυβέρνησης. Η αποκατάσταση της φύσης δεν μπορεί να επιτευχθεί απομονωμένα. Απαιτεί συνοχή μεταξύ γεωργίας, δασοπονίας, υδάτων, ενέργειας, θαλάσσιων και αστικών συστημάτων, με σαφείς θεσμικές αρμοδιότητες και λογοδοσία.
- Ενσωματώστε την προληπτική αποκατάσταση ως τον πιο αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο μείωσης των κινδύνων καταστροφών, προστασίας περιουσιακών στοιχείων, θωράκισης της οικονομίας απέναντι στα ακραία κλιματικά φαινόμενα και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας και στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.
Η EASAC προειδοποιεί ότι η αποδυνάμωση ή η καθυστέρηση στην εφαρμογή του Κανονισμού για την Αποκατάσταση της Φύσης θα αυξήσει την έκθεση της Ευρώπης σε ακραία κλιματικά φαινόμενα, οικονομικές απώλειες και επιπτώσεις στην υγεία.
Η πλήρης Έκθεση είναι διαθέσιμη, στα αγγλικά, στην ιστοσελίδα της EASAC: https://easac.eu/publications/details/opportunities-in-nature-restoration-1