To International Science Council (ISC), στο οποίο συμμετέχει ως πλήρες μέλος η Κυπριακή Ακαδημία Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών, δημοσίευσε ανοικτή επιστολή προς τους υποψήφιους για το αξίωμα του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, με τίτλο: Embed science as a pillar of multilateralism, the global scientific community tells UNSG candidates. Ακολουθεί η Επιστολή:
Αγαπητοί υποψήφιοι,
Ο επόμενος Γενικός Γραμματέας θα αναλάβει τα καθήκοντά του σε μια στιγμή οξείας έντασης ανάμεσα στην κλίμακα των παγκόσμιων προκλήσεων και την ευθραυστότητα της πολυμερούς συνεργασίας. Η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης θα απαιτήσει περισσότερα από διπλωματική δεξιότητα. Θα εξαρτηθεί από την ικανότητα του ΟΗΕ να κινητοποιεί, συστηματικά και προληπτικά, ποικίλες μορφές γνώσης σε όλο το εύρος των προτεραιοτήτων του, από την κλιματική κρίση και την αυξανόμενη ανισότητα, μέχρι τη διακυβέρνηση των αναδυόμενων τεχνολογιών.
Το Διεθνές Συμβούλιο Επιστημών (ISC) και οι 250 οργανισμοί-μέλη του, που εκπροσωπούν τις φυσικές και κοινωνικές επιστήμες, καλούν επομένως τον επόμενο Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών να τοποθετήσει την επιστήμη ως κεντρικό πυλώνα της παγκόσμιας διακυβέρνησης.
Ο ΟΗΕ έχει αποδείξει τι είναι δυνατόν να επιτευχθεί όταν η επιστήμη και η πολυμερής συνεργασία λειτουργούν από κοινού. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή παραμένει μία από τις σημαντικότερες γέφυρες μεταξύ επιστήμης και πολιτικής που έχουν ποτέ δημιουργηθεί. Πιο πρόσφατα, το ανανεωμένο Επιστημονικό Συμβουλευτικό Συμβούλιο του Γενικού Γραμματέα έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό στην προώθηση κοινής κατανόησης μεταξύ της ηγεσίας του ΟΗΕ. Ωστόσο, η επιστημονική γνώση εξακολουθεί πολύ συχνά να προσφέρει μόνο ad hoc συνδρομή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ενώ η πρόσβαση στην επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη παραμένει άνιση μεταξύ των κρατών-μελών.
Αυτά τα κενά διευρύνονται ακριβώς τη στιγμή που οι παγκόσμιες προκλήσεις απαιτούν βαθύτερη επιστημονική συνεργασία, καθώς οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερο τη διεθνή συνεργασία μέσα από το πρίσμα της ασφάλειας, θεωρώντας τη διαμοιραζόμενη γνώση στρατηγικό κίνδυνο, αντί ως πλεονέκτημα. Σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος του ΟΗΕ ως αξιόπιστου χώρου, όπου η επιστημονική συνεργασία υπερβαίνει τις γεωπολιτικές διαιρέσεις καθίσταται ακόμη πιο ζωτικός – και η συνεργασία μεταξύ του ΟΗΕ και της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας μπορεί και πρέπει να εμβαθυνθεί.
Το ISC διακρίνει τουλάχιστον τρία πεδία στα οποία ο επόμενος Γενικός Γραμματέας μπορεί να δράσει αποφασιστικά ώστε να ενσωματώσει βαθύτερα την επιστήμη στο σύστημα του ΟΗΕ:
Πρώτον, να ενισχύσει τους διαύλους, μέσω των οποίων η επιστημονική γνώση ενισχύει τη λήψη αποφάσεων σε διεθνές επίπεδο. Εκατομμύρια επιστήμονες, χιλιάδες συστήματα αυτόχθονης γνώσης και αναδυόμενες μορφές επιστήμης των πολιτών αντιπροσωπεύουν συλλογικά ένα τεράστιο, υποχρησιμοποιημένο, απόθεμα γνώσης. Αυτό που λείπει είναι αποτελεσματικοί και θεσμοθετημένοι μηχανισμοί που θα καθιστούν αυτή τη γνώση προσβάσιμη και αξιοποιήσιμη από όλα τα κράτη-μέλη. Αυτό σημαίνει μεταρρύθμιση των υφιστάμενων μόνιμων και ad hoc συμβουλευτικών μηχανισμών του ΟΗΕ και σχεδιασμό νέων, ώστε να δημιουργηθούν οι απαραίτητες διασυνδέσεις μεταξύ επιστήμης και πολιτικής που να μπορούν να μετατρέψουν τη γνώση και την έρευνα σε συντονισμένη παγκόσμια δράση.
Δεύτερον, να τοποθετήσει τις κοινωνικές επιστήμες στο επίκεντρο της προσπάθειας του ΟΗΕ να κατανοήσει, να προβλέψει και να ανταποκριθεί στις αλλαγές. Οι κλάδοι αυτοί είναι απαραίτητοι για την κατανόηση των κοινωνικών και ηθικών επιπτώσεων των τεχνολογιών και καινοτομιών που μετασχηματίζουν τις κοινωνίες ταχύτερα από ό,τι μπορούν να προσαρμοστούν οι θεσμοί. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να τις εφαρμόζουμε χωρίς τον ηθικό προβληματισμό και τη στρατηγική προνοητικότητα που απαιτούνται για την πρόβλεψη τόσο των ωφελειών, όσο και των κινδύνων διττής χρήσης, που ενδέχεται να δημιουργήσουν. Η διασφάλιση ότι τα διεθνή πλαίσια εποπτείας συμβαδίζουν με αυτές τις εξελίξεις αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ευθύνες που θα κληρονομήσει ο επόμενος Γενικός Γραμματέας.
Τρίτον, να υποστηρίξει τη δίκαιη και ισότιμη πρόσβαση στη γνώση ως απτή έκφραση της ιδρυτικής υπόσχεσης του ΟΗΕ. Η γνώση είναι ένας από τους λίγους πόρους που αυξάνουν την αξία τους όταν μοιράζονται. Ωστόσο, η δυνατότητα παραγωγής γνώσης και συμβολής στη λήψη παγκόσμιων αποφάσεων παραμένει βαθιά άνιση. Για να καταστεί εφικτή η λήψη αποφάσεων που βασίζεται σε ισχυρά τεκμήρια, είναι ουσιώδες οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος να έχουν ισότιμη πρόσβαση στην επιστημονική γνώση, ευκαιρίες διάδοσης της γνώσης που παράγουν και ουσιαστικές δυνατότητες να συνεισφέρουν την εμπειρογνωμοσύνη τους στις παγκόσμιες πολιτικές συζητήσεις. Το δικαίωμα συμμετοχής σε, και ωφέλειας από την επιστημονική πρόοδο αναγνωρίζεται διεθνώς ως ανθρώπινο δικαίωμα. Η υλοποίηση αυτού του δικαιώματος απαιτεί τη διαφύλαξη της επιστημονικής ελευθερίας και την καλλιέργεια ενός περιβάλλοντος στο οποίο οι επιστήμονες μπορούν να συνεργάζονται, να επικοινωνούν και να ανταλλάσσουν γνώση πέρα από τα σύνορα.
Ορισμένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα των τελευταίων δεκαετιών προέκυψαν από επιστήμονες και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής που έδρασαν με κοινό σκοπό: η εξάλειψη της ευλογιάς, η κατάργηση των ουσιών που καταστρέφουν το όζον και η χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος. Αυτά δεν ήταν ατυχήματα, αλλά το αποτέλεσμα διαρκούς θεσμικής δέσμευσης στην επιστήμη ως παγκόσμιο κοινό αγαθό. Η δέσμευση αυτή εξακολουθεί να απολαμβάνει ευρεία δημόσια υποστήριξη. Πολίτες σε 68 χώρες δηλώνουν υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης προς τους επιστήμονες και επιθυμούν μεγαλύτερη συμμετοχή τους στη διαμόρφωση πολιτικών. Αυτή είναι μια βάση επί της οποίας οφείλει να οικοδομήσει ο επόμενος Γενικός Γραμματέας
Καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη η μεταρρυθμιστική διαδικασία UN80 και η προσοχή στρέφεται στην αναπτυξιακή ατζέντα μετα-2030, μια νέα θητεία προσφέρει μια πραγματική ευκαιρία να θεσμοθετηθεί η επιστήμη ως μόνιμο χαρακτηριστικό της δράσης του ΟΗΕ, όχι μόνο ως πόρος που επιστρατεύεται σε περιόδους κρίσης, αλλά ως σταθερή υποδομή για τη συλλογική νοημοσύνη που απαιτούν οι προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου.
Ως ο μεγαλύτερος παγκόσμιος οργανισμός που φέρνει κοντά επιστημονικές ενώσεις, ακαδημίες και ερευνητικές κοινότητες από διαφορετικούς κλάδους και περιοχές, το Διεθνές Συμβούλιο Επιστημών είναι έτοιμο να υποστηρίξει τον επόμενο Γενικό Γραμματέα και να λειτουργήσει ως αξιόπιστος εταίρος μεταξύ του συστήματος του ΟΗΕ και της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας για την οικοδόμηση της ανανεωμένης πολυμερούς συνεργασίας από την οποία όλοι εξαρτόμαστε.
Η επιστολή είναι διαθέσιμη, στα αγγλικά, στην ιστοσελίδα του ISC: https://council.science/news/embed-science-multilateralism/